Egzantrik Fren Diskinin Neden Olduğu Titremeler

Fren pedalına bastığınızda ayağınızın altında ritmik bir titreme, direksiyonda ileri geri bir oynama ya da koltuğunuza vuran bir sarsıntı hissediyorsanız, akla gelen ilk şüpheli genelde balatalar olur. Oysa bu tarz düzenli, hız arttıkça sıklaşan titremelerin arkasında çoğu zaman egzantrik disk fren problemi yatar. "Egzantrik" kelimesi burada diskin artık tam düzlemsel dönmediğini, mili boyunca hafif bir salgı yaptığını anlatır. Yeni başlayan biri için kafa karıştırıcı olabilir, o yüzden en sık sorulan sorulardan başlayalım.

Egzantrik Disk Nedir ve Titremeyi Nasıl Yaratır?

Fren diski, tekerlekle birlikte dönen düz bir metal levhadır. Balatalar bu levhanın iki yüzünü sıkarak aracı yavaşlatır. Disk kusursuz düz ve eşit kalınlıkta olduğu sürece bu sıkma işlemi pürüzsüz hissedilir. Disk düzlemden saptığında ya da kalınlığı noktadan noktaya değiştiğinde, balatalar her turda farklı bir kuvvetle temas eder. Sonuç: pedalda darbe darbe gelen bir titreşim.

Salgı mı, kalınlık farkı mı?

İki farklı kusur birbirine karışır. Yanal salgı, diskin dönerken sağa sola oynaması, yani düzleminden sapmasıdır. Kalınlık farkı ise diskin bir bölgesinin diğerinden ince ya da kalın olmasıdır. Salgı genellikle önce gelir: disk her turda balataya bir noktadan daha fazla değer, o nokta zamanla aşınır ve kalınlık farkı doğar. Yani başta hafif hissedilen bir salgı, birkaç bin kilometre içinde belirgin bir titremeye dönüşebilir.

Neden hız arttıkça daha belirgin oluyor?

Titremenin frekansı diskin devir sayısına bağlıdır. 40 km/s hızda saniyede birkaç darbe alırsınız, bu genelde "hafif bir zonklama" gibi hissedilir. 100 km/s'te aynı kusur çok daha sık darbeye dönüşür ve direksiyona, gövdeye yayılır. Bu yüzden pek çok sürücü sorunu ilk kez otoyol çıkışında yavaşlarken fark eder.

Titreme direksiyonda mı, pedalda mı, koltukta mı?

Bu ayrım tanı için çok işe yarar:

• Direksiyonda titreme: Genellikle ön disklerden gelir, çünkü ön aks direksiyon sistemine bağlıdır.
• Sadece pedalda hissedilen zonklama: Ön ya da arka olabilir, hidrolik hat üzerinden pedala iletilir.
• Koltuk ve gövdede sarsıntı: Daha çok arka disklerin işaretidir.

Fren yapmadığınız halde hızla artan bir titreme varsa, disk yerine lastik balansı, rot-rotil veya aks açıklıklarını düşünmek gerekir. Egzantrik disk fren titremesinin ayırt edici özelliği, yalnızca fren uygulandığında ortaya çıkmasıdır.

Diskin Egzantrikleşme Sebepleri ve Ne Yapmalısınız?

Diski bozan başlıca nedenler neler?

Disk kendiliğinden eğrilmez; genelde ısı ve montaj hataları işin içindedir.

• Aşırı ısınma ve ani soğuma: Uzun bir yamaç inişinde sürekli frenleyip sonra su birikintisine girmek diskte gerilme farkları yaratır. Frenlerin aşırı ısınmasıyla ilgili önlemler tam da bu yüzden önemlidir.
• Bijon somunlarının yanlış sıkılması: Havalı tabancayla sırayla ve aşırı sıkılan somunlar poyra flanşını zorlar, disk daha ilk günden salgı yapar. Doğru yöntem, yıldız sırası ve tork anahtarıdır.
• Kirli veya paslı poyra yüzeyi: Disk oturduğu yüzeyde tek bir pas kabuğu bile onda birkaç milimetre sapma yaratır ve bu sapma titremeye yeter.
• Sıkışmış kaliper ya da piston: Balata diskten tam ayrılmazsa sürekli sürtme, tek noktadan ısınma ve kalınlık farkı doğar. Kaliper ve piston incelemesi bu yüzden titreme şikayetinde atlanmaz.
• Uzun süre park: Nemli ortamda haftalarca duran araçta balatanın oturduğu bölge korunur, çevresi paslanır; ilk frenlerde belirgin bir zonklama olur, çoğu zaman birkaç frenlemede geçer.

Kendim nasıl kontrol ederim?

Atölye ekipmanı olmadan da çok şey anlaşılır:

1. Araç güvenli şekilde kaldırılıp jant sökülür.
2. Disk yüzeyi gözle taranır: parlak-mat halkalar, mavimsi renk değişimi, derin kanallar not edilir.
3. Diskin dış kenarındaki basamak elle yoklanır; belirgin bir dudak oluşmuşsa aşınma ileri düzeydedir.
4. Kalınlık birkaç noktadan mikrometre ile ölçülür. Noktalar arasında fark varsa kalınlık farkı vardır.
5. Salgı ölçümü için komparatör gerekir; disk elle çevrilirken sapma okunur.

Disk inceleme ve ölçme konusundaki ayrıntılı yaklaşım, hangi değerin sınırda olduğunu anlamanızı kolaylaştırır. Her diskin üzerinde üretici tarafından belirtilmiş bir minimum kalınlık değeri bulunur; bu değerin altına inen disk tornalanmaz, değiştirilir.

Torna mı, yeni disk mi?

Diskler daima aks bazında çift değişir; sadece titreyen tarafı değiştirmek fren dengesini bozar. Yeni disk takılırken balataların durumu da kontrol edilir, gerekiyorsa balata değişimi aynı işlemde yapılır. Fren yağı seviyes